Uyğur Oğuznamesi

UYĞUR OĞUZNAMƏSİ

1

1.Bolsunğıl deb dedilər.Anun anağusu
2.oşbu turur.Takı mundan son sevinc
3.taptılar.Kenə künlərdən bir kün Ay kağan-
4.nun közü yarıb bodadı,erkək oğul toğurdı.
5.Oşul oğlunun önlüqi çırağı kök
6.erdi,ağızı ataş kızıl erdi,közləri al,saçları,kaşları
7.kara erdilər erdi.Yakşı nəpsikilərdən
8.görüklüqrək erdi.Oşul oğul ana-
9.sının köqüzündün oğuznı içib mundun

2

1.artığrak içmədi,yiq et aş sürmə
2.tilədi,tili(qə) kelə başladı.Kırık kündün son
3.bedüklədi,yürüdi,oynadı.Adağı ud adağı dəq,belləri
4.böri belləri dəq,yağrı kiş yağrı dəq,köqüzü
5.aduğ közüqü dəq erdi.Bədəninün kamağı
6.tüq tülüklüq erdi,yılkılar kütəyə
7.turur erdi,atlarğa minə turur erdi,kik
8.av avlaya turur erdi;künlərdən
9.son,keçələrdən son y(i)qit boldı.Bu

3

1.çakta bu yerdə bir uluğ orman bar erdi.
2.Köb mürənlər köb öqüzlər bar erdi.Bunda kelqən-
3.lər kik köb köb,bunda uçkanlar kuş kəb erdi.
4.Oşul orman iç(i)ndə bedük bir kıat bar
5.erdi,yılkılarnı,el künlərni yer erdi.Bedük
6.yaman bir kik erdi.Berkə emqə(k) birlə
7.el künni basub erdi.Oğuz kağan bir eriz
8.kağaz kişi erdi.Bu kıatnı avlam(a)k tilədi.
9.Künlərdə bir kün avğa çıktı,cıda birlə

4

1.ya ok birlə taki kılıç birlə kalkan
2.birlə atladı.Bir buğu aldı.Şul buğunı tal
3.nun çubuğu birlə (y)ığaçka bağladı,getti.
4.Andan son ertə boldı.Tan ertə çak-
5.ta keldi,kördi kim kıat buğunı alub
6.turur.Kenə bir aduğ aldı altunluğ
7.belbağı birlə yığaçka bağladı,ketti.
8.Mundun son ertə boldı,tan ertə
9.çakta keldi.Kördi kim kıat aduğnı alub turur.

5

1.Kenə oşu (y)ığaçnın tüb(i)ndə qurdı.Kıat
2.kelib başı birlə Oğuz kalkanın urdı.Oğuz
3.cıda birlə kıatnın başın urdı,anı
4.öltürdi.Kılıç birlə başın kesti,aldı,ketti.Kenə
5.kelib kördi kim bir şunkar kıatnın içəqüsin
6.y(e)məktə turur.Ya birlə ok birlə
7.şinkarnı öltürdi,başın kesti.Andan
8.son dedi kim şunkarnun an(a)ğu-
9.sı oşbu turur.Buğu y(e)di,aduğ y(e)di.Cıdam

6

1.öltürdi,temür bolsa.Kıatnı şun-
2.kar y(e)di.Ya okum öltürdi,y(e)l bolsa deb dedi,
3.ketti.Takı kıatnın anğusu oşbu
4.turur.Kenə künlərdə birkün
5.Oğuz kağan bir yerdə Tenrini yalbarğu-
6.da erdi.Karanğuluk keldi.Köktün
7.bir kök yaruk düşti.Kündün aya(n)
8.aydan kuğulğuluğrak
9.erdi.Oğuz kağan yürüdi,kördi kim

7

1.oşbu yaruknun arasında bir kız
2.bar erdi.Yalğuz olturur erdi.Yakşı körük-
3.lüq bir kız erdi.Anun baş(ı)nda ataş-
4.luğ yarukluğ bir meni bar erdi,
5.altun kazuk dəq erdi.Oşul kız andağ
6.körüklüq erdi kim külsə kök
7.Tenri külə turur,y(ı)ğlasa,kök Tenri
8.y(ı)ğlaya turur.Oğuz kağan
9.anı kördüktə özi kalmadı,ketti,sevdi,aldı,anun

8

1.birlə yattı,tiləqüsin aldı.Töl boğaz
2.boldı.Künlərdən son,keçələrdən son
3.yarudı,üç erkək oğulnı toğurdı.Birinçi-
4.siqə Kün at koydılar,ikin-
5.çisiqə Ay at koydılar,üçünçü-
6.süqə Yulduz at koydılar.Kenə bir kün
7.Oğuz kağan avğa ketti.Bir
8.köl aras(ı)nda alından bir (y)ığaç
9.kördi.Bu (y)ığaçnun kabuçağında

9

1.bir kız bar erdi,yalğuz olturur erdi.
2.Yakşı körüklüq bir kız erdi.Anun
3.közü köktün kökrək erdi,
4.anun saçı mürən usuğı dəq,anun
5.tişi üncü dəq erdi.Andağ körük-
6.lüq erdi kim yernin el küni anı körsə
7.ay ay ax ax ölərbiz deb,süttən
8.kumuz bola tururlar.Oğuz kağan
9.anı kördüktə özi ketti,yürəqiqə ataş

10

1.tüşti,anı sevdi,aldı,anun birlə yattı,tiləqü-
2.sün aldı.Töl boğaz boldı,künlər-
3.dən son,keçələrdən son
4.yarudı,üç erkək oğulnı toğurdı.Birin-
5.çisiqə Kök at koydılar,ikin-
6.çisiqə Tağ at koydılar,üçünçü-
7.süqə Teniz at koydılar.
8.Andan son Oğuz kağan bedük
9.toy berdi,el künqə yarlık

11

1.yarlab kenəştilər,keldilər.Kırık şirə,
2.kırık bendən çapturdı,türlüq aşlar tür-
3.sürmələr,çubuyanlar,kımızlar
4.aş(a)dılar,içtilər.Toydan son Oğuz
5.kağan beqlərqə el künlərqə
6.yarlık berdi,takı dedi kim men senlər-
7.qə boldum kağan,alalın ya takı
8.kalkan,tamğa bizqə bolsun
9.buyan,kök böri bolsunğıl uran;temür cıda-

12

1.lar bol orman;av yerdə yürüsün kulan
2.takı taluy takı mürən;kün tuğ bolğıl kök
3.kurıkan deb dedi.Kenə andan son
4.Oğuz kağan tört sarığa yarlık
5.yumşadı.Bildürqülük bitidi,elçilərqə
6.berib yebərdi.Oşbu bildürqülüktə bitil-
7.miş erdi kim men Uyğurnın kağanı bolaman,
8.kim yernin tört bulunınun kağanı
9.bolsam kerək turur.Senlərdən baş çalunğu-

13

1.luk tiləb men turur.Oşul kim menin ağız-
2.umğa bakar turur bolsa taratğu
3.tartıb dost tutarmən,deb dedi oşbu kim
4.ağızumğa bakmas turur bolsa çamat
5.çakıb çeriq çekib duşman tutarmən.
6.Tağurak basıb asturıb yok bolsunğıl
7.deb kılurmən,deb dedi.K9e)nə bu çak-
8.ta on yanakta Altun kağan
9.deqən bir kağan bar erdi.Oşbu Altun

14

1.kağan Oğuz kağanğa elçi yumşab
2.yebərdi.Köb telim altun kümüş tartıb köb telim
3.kız yakut taş alıb köb telib erdənilər yebər-
4.ib yumşab Oğuz kağanğa s(o)yurkab
5.berdi,ağızığa bakındı.Yakşı beqü birlə
6.dostluk kıldı,anun birlə amırak
7.boldı.Çon yanakıda Urum deqən
8.bir kağan bar erdi.Oşbu kağannun
9.çeriqi köb,balıkları köb köb erdilər

15

1.erdi.Otul Urum kağan Oğuz kağan-
2.nun yarlığın saklamas erdi,katağla-
3.ğu barmas erdi.Munı söz-söz-
4.ni tutmas men tururmən,deb yarlık-
5.ka bakmadı.Oğuz kağan çamat
6.atub anğa atlağu tilədi.Çeriq birlə
7.atlab tuğlarnı tutub ketti.Kırık
8.kündün son Muz tağ deqən
9.tağnun adağığa keldi.Kurıkan-

16

1.nı tüşkürdi,şük bolub uyub turdı.Çan ertə
2.boldukta Oğuz kağannun
3.kurıkanığa ken dəq bir
4.yaruk kirdi.Ol yaruktun kök
5.tülüklüq,kök yalluğ bedük
6.bir erkək böri çıktı.Oşul böri Oğuz
7.kağanğa söz berib turur erdi.
8.Takı dedi kim ay ay Oğuz Urum
9.üstiqə sen atlar bolasən.

17

1.Ay ay Oğuz tanuğunlarğa men
2.yürü bolamən,deb dedi.Kenə
3.andan son Oğuz kağan
4.kurıkannı türtürdi,ketti,kördi
5.kim çeriqnin tapukları-
6.da kök tülüklüq kök yalluğ
7.bedük bir erkək böri yürüqdə
8.turur.Ol börinin artların katağ-
9.lab yürüqüdə turur erdilər erdi.Bir

18

1.neçə künlərdən son kök
2.tülüklüq kök yalluğ bu bedük
3.erkək böri turub turdı.Oğuz takı çeriq
4.birlə turub turdı.Munda İtil mürən deqən
5.bir talay bar erdi.İtil mürənnün kuduğ-
6.ıda bir kara tağ tapığıda
7.uruşğu tutuldı.Ok birlə cıda
8.birlə kılıç birlə uruştılar.Çeriq-
9.lərnin aralarıda köb telim boldı uruşğu.

19

1.El künlərinin könülləridə
2.köb telim boldı kayğu.Tutulunç uruşunç
3.andağ yaman boldı kim İtil mürən-
4.nün tuğı kıp kızıl sin sinqər dəq
5.boldı.Oğuz kağan baştı,Urum kağan
6.kaçtı.Oğuz kağan Urum kağan-
7.nun kağanluğın aldı,el
8.künin aldı.Ordusığa köb
9.uluğ ölüq barğu köb telim tiriq

20

1.barğu tüşü boldı.Urum kağannun
2.bir karundaşı bar erdi,Urus beq deqən
3.erdi.Ol Urus beq oğulun tağ başı-
4.da Terən mürən arasıda
5.y(a)kşı berik balukka yumşadı.Takı
6.dedi kim baluknı katağlağu kerək turur.
7.Sen takı uruşğulardan son baluk-
8.nı benqə saklab kelqil,deb dedi.Oğuz
9.kağan oşul balukka atladı.Urus

21

1.beqnin oğlı anqa köb altun
2.kümüş yebərdi.Takı dedi kim ay mennin
3.kağanum sən.Menqə atam bu
4.baluknı berüb turur.Takı dedi kim baluk-
5.nı katağlauğ kerək turur.Sen takı
6.uruşğulardan son baluknı benqə
7.saklab kelqil,deb dedi.Atam çamat atub ersə
8.menün tapum erürmü? Sendən
9.yarluk bayluk billük bilmən.

22

1.Biznin kut(ı)bız sennin
2.kutun bolmuş,biznin uruğ(ı)-
3.bız sennin (y)ığaç(u)nnun
4.uruğı bolmuş bolub turur.Tenri sen-
5.qə yer berib buyurmuş bolub turur.Men senqə
6.başumnı kutumnı berəmən.Berqü
7.berib dostluktan çıkmas tur(urmən),
8.deb dedi.Oğuz kağan y(i)qitnin
9.sözün y(a)kşı kördi,sevindi,küldi,takı

23

1.ayttı kim menqə köb altun yumşabsən
2.balkunı yakşı saklabsən deb dedi.Anun
3.üçün anqa Saklab at koydı,dostluk
4.kıldı.Kenə çeriq birlə Oğuz kağan
5.İtil deqən mürən(qə keçti).İtül (deqən)
6.bedük bir (mürən) turur.Oğuz kağan anı
7.kördi,takı dedi kim İtilnin usuğıdan
8.neçük keçərbiz deb dedi.Çeriqdə bir
9.y(a)kşı beq bar erdi.Anun atı Uluğ Ordu

24

1.beq erdi.Uzluğ ukğuluğ bir er erdi.
2.Kördi kim (kuduğıda köb telim) tallar köb telim
3.yığaçlar (bar erdi.Oşbu beq...) oşul yığaçlar
4..................................................kesti,yığaçlarda
5.yattı,keçti.Oğuz kağan sevinç attı,küldü.
6.Takı ayttı kim ay ay sen munda beq
7.bolun Kıpçak deqən sen beq bolun,
8.deb dedi.Takı ilqərü ketti...Andan son
9.Oğuz kağan kenə kök tülüklüq

25

1.kök yalluğ erkək böri kördi.Oşbu kök
2.böri Oğuz kağanğa ayttı kim emdi
3.çeriq birlə mundun atla Oğuz.
4.Atlab el künlərni beqlərni keldür-
5.qil,men senqə başlab yolnı körqürür-
6.mən,deb dedi.Tan ertə boldukta
7.Oğuz kağan kördi kim böri
8.çeriqnin tapuklarıda yürüqüdə turur.
9.S(e)v(i)ndi,ilqərü ketti.Oğuz

26

1.kağan bir çokur tan ayğır atka minə
2.turur erdi.Oşul ayğır atnı bek çok sev(ə)yür
3.erdi.Yolda oşbu ayğır at közdən yitü
4.k(a)çtı,ketti.Munda uluğ bir tağ bar
5.erdi.Öşə üstündə ton takı muz
6.bar qurur.Anun başı soğuktan ap ak
7.turur.Anun üçün anun atı Muz tağ
8.turur.Oğuz kağannın atı Muz tağ
9.içiqə kaçıb ketti.Oğuz kağan mundan

27

1.köb çağı emqək çeküb turdı.Çeriqdə
2.bir bedük kağaz er beq bar erdi.
3.Çalan bulandan kurukmas turur
4.erdi.Yürüqüdə soğurğuda ona
5.er erdi.Oşul beq tağlarğa kirdi,
6.yürüdü.Tokuz kündün son Oğuz
7.kağanğa ayğır atnı keldürdi.Muz
8.tağlarda köb soğuk bolubdan ol beq
9.kağardan sarunmış erdi,ap ak erdi.Oğuz

28

1.kağan sev(i)nç birlə küldü ayttı kim
2.ay sen munda beqlərqə bolğıl başlığ,
3.(mə)m(e)nləb senqə at bolsun Kağarlığ,
4.deb dedi.Köb erdəni soyurkadı,ilqərü ketti.
5.Kenə yolda bedük bir üy kördi.Bu üynün
6.tağamı altundan erdi,tunlukları takı
7.kümüştün,kalık(a)ları temürdün erdilər
8.erdi.Kapuluğ erdi,açkıç yok erdi.
9.Çeriqdə bir y(a)kşı çebər er bar erdi,anun

29

1.atı Tömürdü kağul deqən erdi.Anqa
2.yarlık kıldı,kim sen munda kal,aç.Kalık(a)
3.açquçdun son kel orduğa deb
4.dedi.Mundan anqa Kalaç at koydı,ilqə-
5.rü ketti.Kenə bir kün kök tülük-
6.lüq kök yalluğ erkək böri yürüməin
7.turdı.Oğuz kağan takı turdı,kurıkan
8.tüşküra turğan turdı.Tarlağusız
9.bir yazı yer erdi.Munqa Cürcit dedürürlər erdi.

30

1.Bedük bir yurt,el kün erdi.Yılkıları
2.köb,ud,buzaqları köb,altun kümüşləri köb,
3.erdəniləri köb erdilər erdi.Munda Cürcit kağan-
4.ı el küni Oğuz kağanğa karşu
5.keldilər.Uruş tokuş başlandı,oklar birlə kılıç-
6.lar birlə uruştılar.Oğuz kağan baştı,
7.Cürcit kağannı bastı,öltürdi,başın
8.kesti.Cürcit el künin öz ağızığa
9.bakındurdı.U(ru)şğudun son Oğuz kağan-

31

1.nun çeriqiqə,nükərləriqə el kün-
2.iqə andağ uluğ ölüq barğu tüşti kim
3.yükləməkkə keldürməkkə at,kağatır,ud
4.azlık boldı.Anda Oğuz kağannun
5.çeriqidə uzluğ ışay bir çebər kişi bar erdi.Anın
6.atı Barmakluğ Cosun Billiq erdi.Bu çebər
7.bir kanğa çaptı.Kanğa üstündə ölüq
8.barğunı koydı,kanğa başıda tiriq
9.barğunı koydı;tarattılar,kettilər.Nükərlər-

32

1.nün el künnün kamağı munı kördülər,şaştılar.
2.Kanğalar takı çaptılar.Munlar kanğa yürümək-
3.tə kanğa kanğa söz berə tutur
4.erdilər erdi.Anun üçün anlarğa
5.kanğa at koydılar.Oğuz kağan kanğa-
6.larnı kördi,küldi.Takı ayttı kim kanğa,kanğa
7.birlə ölüqni tiriq yürüqürsün,Kanğa-
8.luğ senqə at bolğuluğ kanğa
9.bilqürsün,deb dedi,ketti.Andan son

33

1.Kenə bu (kök) tülüklüq kök yalluğ
2.erkək böri birlə Sındu takı Tanğut takı
3.Şağam yanğaklarığa atlab ketti.
4.Köb uruşğudan köb tokuşğudun son
5.anlarnı aldı,öz yurtığa birlədi,
6.baştı,bastı.Kenə taşkarun kalmasun
7.billüq bolsun kim kündünki bulunda
8.Baraka deqən bir yer bar turur.Uluğ
9.barğuluğ bir yurt turur,köb ısığ bir yer

34

1.turur.Munda köb kikləri köb kuşları bar turur,
2.altunı köb kümüşi köb erdəniləri köb turur.El kün-
3.lərnin önlüqi çırağı kap kara turur.
4.Oşul yernin kağanı Masar deqən bir kağan
5.erdi.Oğuz kağan anun üstiqə
6.atladı.Andağ yaman uruşğu boldı.Oğuz
7.kağab baştı,Masar kağan kaçtı.
8.Oğuz bastı,yurtın aldı,ketti.Anun dostları
9.köb sevinc(liq) erdi,anun duşmanları köb

35

1.kayğular t(aptı).Oğuz (kağan) (anı) baştı,
2.sanağuluksız nemələr yılkı-
3.lar aldı,yurtığa üyiqə tüşti,ketti.
4.Kenə çaşkarun kalmasun kim
5.billüq bolsun kim Oğuz kağannun
6.yanıda ak sakalluğ muz saçluğ
7.uzun uzluğ bir kart kişi turur bar erdi,
8.ukğuluğ tüzün bir er erdi,tüşiməl
9.erdi.Anun atı Uluğ Türük erdi.Kün-

36

1.lərdə bir kün uykuda bir altun
2.ya kördi takı üç kümüş ok kördi.Bu altun
3.ya kün tokuşıdan də kün batuşı-
4.ğaça te(k) ken erdi,takı bu üç
5.kümüş ok tün yanğakka ketə
6.turur erdi.Uykudun son tüştə kör-
7.qənin Oğuz kağanğa bildürdi.
8.Takı dedi kim ay kağanum senqə
9.yaş(a)ğu bols(un)ğıl uzu(n).(Ay kağan)um senqə

37

1.tör(ü)lük bols(un)ğıl tüzün,(benqə kök)
2.Tenri berdi tüşümdə,keldürsün.Talay
3.turur yerni uruğunğa beldürsün,
4.deb dedi.Oğuz kağan Uluğ Türük-
5.nün sözün y(a)kşı kördi,öqüdün
6.tilədi.Öqüdüqə körə kıldı.Andan
7.son ertə bolubda akalarnı ini-
8.lərni çarlab keldürdi takı ayttı kim ay menin
9.könülüm avnı tiləb turur.Karı bolğumdan

38

1.menin kağazluğum yok turur.Kün
2.Ay,Yulduz tan sarığa senlər barun.
3.Kök,Tağ,Teniz tün sarığa sen-
4.lər barun deb dedi.Andan son üçəqü-
5.sü tan sarığa bardılar,takı üçəqü-
6.sü tün sarığa bardılar.Kün,Ay,
7.Yulduz köb kiklər köb kuşlar avlağu-
8.larıdan son yolda bir altun yanı
9.taptılar,aldı(lar),atası(ğa berdilər).

39

1.(Oğuz kağan sevindi,küldi takı anı)
2.üç buzğuluk kıldı takı (ayttı) kim ay aka-
3.lar ya bolsun senlərnün,ya dəq
4.oklarnı kökkəçə atun deb
5.dedi.Kenə andan son Kök,Tağ,
6.Teniz köb kiklər,köb kuşlar avlağu-
7.larıdan son yolda üç kümüş ok-
8.(nı) taptılar,aldılar,atasığa berdilər.
9.Oğuz kağan sevindi,küldi takı ok-

40

1.larnı üçüqə üləştürdi,takı ayttı
2.(k)im ay inilər oklar bolsun senlər-
3.nün.Ya attı oknı.Oklar dəq
4.senlər bolsun deb dedi.Ken(ə) andan
5.son Oğuz kağan uluğ kurıltay
6.çakırdı,nükərlərin,el künlərin
7.çarlab çakırdı.Kelib kenəşib olturdı(lar).Oğuz
8.kağan bedük ordu(da)...................................
9........................................................(on yağıda)

41

1.(kırık kulaç yığaçnı tiktürdi.Anun)
2.başıda bir altun (tağuk koydı,adağı)
3.da bır ak koyun bağladı.(Ço)n
4.yağıda kırık kulaç y(ı)ğançı tiktür-
5.di.Anun başıda bir kümüş tağuk koydı,
6.adağıda bir kara koyunnı bağladı.
7.(On) yakta buzuklar olturdı,
8.çon yakta üçoklar olturdı.
9.Kırın kün keçə aş(a)dılar

42

1.i(ç)tilər,sevinç taptılar.Andan son Oğuz kağan
2.(oğ)ullarığa yurtın ül(ə)ştürüb berdi.Takı dedi kim
3.ay (oğ)ullar köb men aştum,uruşğular köb men kördüm,
4.çıda bilə köb ok attum,ayğır b(i)rlə köb yürü-
5.düm,duşmanlarnı y(ı)ğlağurdum,dostlarumnı men
6.küldürdüm.Kök Tenriqə men ötədüm,
7.sizlərqə berəmən yurtum,deb dedi...
8.......................................................................
9...................................................................................



Oğuznamələr,1993
(c) ATB-Azərbaycan Türkçülər Birliyi